Türkiye’nin akademik ve kültürel hafızasında derin izler bırakan isimlerin vefatından sonra nereye defnedilecekleri tartışması, aslında o ismin hayattayken nerede durduğuna dair bir son söz niteliği taşır. Bugün, İlber Ortaylı üzerinden yürütülen "ebedi istirahatgah" tartışması da tam olarak bu ideolojik aidiyetin bir yansımasıdır.
Osmanlı Uzmanlığı mı, Kemalist Aidiyet mi?
Birçokları için İlber Ortaylı, Osmanlı tarihini kitlelere sevdiren, arşivlerin tozunu dumanına katan bir otoritedir. Ancak bu popüler kimliğin arkasındaki fikri gerçeklik, her zaman tartışmaya açık kalmıştır. Ortaylı'nın akademik kariyeri boyunca Osmanlı üzerine sarf ettiği beyanlar, bir kesim tarafından "tarihsel bir zorunluluk" ya da "oportünist bir yaklaşım" olarak nitelendiriliyor.
Asıl soru şudur: Ortaylı, Osmanlı’yı bir tarihçi mesafesiyle mi sevdi, yoksa tüm benliğiyle o medeniyete mi aitti?
"Ruhu Şad Olacak Yer" Neresidir?
Eğer bir insanın ruhunu şad etmekten bahsediyorsak, onu hayatı boyunca savunduğu değerlerin merkezine konumlandırmak gerekir. Ortaylı’nın yaşam tarzına, dünya görüşüne ve her fırsatta dile getirdiği bağlılıklarına baktığımızda karşımıza çıkan tablo nettir: O, tüm zerreleriyle Atatürk ilke ve inkılaplarına bağlı, su katılmamış bir Cumhuriyet aydınıdır.
Osmanlı üzerine yaptığı çalışmalar, onun entelektüel mesaisi olabilir; ancak kalbinin ve zihninin pusulası her zaman modern Türkiye’yi ve Kemalizm’i göstermiştir. O, hiçbir zaman bir Osmanlı gibi yaşamadı, o medeniyetin inanç dünyasıyla ya da hissiyatıyla tam bir hemhal oluş içine girmedi.
Sonuç: Hayatındaki Yeri, Mematında da Sürmeli
Bir şahsiyetin hayatı boyunca izlediği yol, son durağının da neresi olması gerektiğini fısıldar. Kemalizmin bu şöhretli temsilcisinin yeri, kendi ruh dünyasına yabancı bir mekan olan Fatih Camii Haziresi değil; fikirlerinin ve sadakatinin asıl adresi olan Anıtkabir civarı olmalıdır.
İlber Ortaylı’nın mirasını onurlandırmak, onu olmadığı bir kalıba sokmakla değil, hayatı boyunca sadık kaldığı değerlerin yanına uğurlamakla mümkündür.
