ürk-İslam düşünce tarihinin en berrak kaynaklarından biri olan Hoca Ahmet Yesevî, Orta Asya bozkırlarında yaktığı irfan kandiliyle yüzyıllardır gönülleri aydınlatmaya devam ediyor. Kazakistan'ın Yesi şehrinden yükselen bu ses, sadece bir mutasavvıfın değil, koca bir medeniyetin manevi harcını karan bir dâhinin nefesidir.

Yesi’den Anadolu’ya Uzanan Manevi Köprü

11. yüzyılın sonlarında bugünkü Kazakistan topraklarında doğan Ahmet Yesevî, tasavvuf terbiyesini Yusuf Hemedânî’den alarak ilim yolculuğuna başladı. Onu dönemindeki pek çok alimden ayıran en büyük fark, İslam’ı saray koridorlarından çıkarıp halkın arasına, sade bir dille taşımasıydı. Arapça ve Farsçanın akademik dil olduğu bir çağda, Türkçe söylediği "hikmetler" ile dinin özünü Türk boylarının ruhuna nakşetti.

Divân-ı Hikmet: Türkçenin Tasavvuf Dili Oluşu

Yesevî’nin en büyük miraslarından biri olan Divân-ı Hikmet, Türkçenin bir bilim ve tasavvuf dili olarak yerleşmesini sağladı. İslam’ın soyut kavramlarını halkın gündelik yaşamına uygun bir dille anlatan Yesevî, böylece inancın kültürel bir kimliğe dönüşmesine öncülük etti.

"Alp-Eren" Ruhu ve Fetihlerin Manevi Boyutu

Hoca Ahmet Yesevî, sadece seccade başında bir derviş tipi değil; hem savaşçı hem erdemli, hem cesur hem de merhametli olan "Alp-Eren" insan modelini inşa etti. Bu anlayış, Türklerin fetihlerini sadece toprak kazanımı olmaktan çıkararak bir medeniyet kurma ülküsü haline getirdi.

Anadolu’nun Mayalanması: Yesevî Dervişleri

Yesevîlik ekolü, Orta Asya’dan Anadolu’ya göç eden dervişler aracılığıyla büyük bir coğrafyaya yayıldı. Moğol istilalarıyla sarsılan Anadolu’nun yeniden dirilişinde Yesevî’nin talebeleri başrol oynadı. Bugün Anadolu irfanı dediğimiz yapının temel taşlarını şu isimler oluşturdu:

• Hacı Bektaş Veli: İnsanı merkeze alan birleştirici anlayışıyla Yesevî’nin Anadolu’daki en güçlü yankısı oldu.

• Yunus Emre: Sade Türkçesi ve "Yaratılanı severim Yaradan'dan ötürü" felsefesiyle Yesevî hikmetini şiirleştirdi.

• Ahi Evran: Yesevî ahlakını esnaf teşkilatına (Ahilik) taşıyarak sosyal hayatı düzenledi.

• Sarı Saltuk ve Tapduk Emre: Balkanlar ve Anadolu’nun manevi tapusunu bu irfanla mühürlediler.

Zamanı Aşan Bir Miras

Hoca Ahmet Yesevî, bir çağın değil, çağları aşan bir gönül mimarıdır. Bugün Anadolu insanının hoşgörüsünde, Yunus’un dilinde ve Hacı Bektaş’ın nefesinde hâlâ Yesi’den yükselen o ilk ses duyulur. Türk-İslam medeniyetinin ruh köklerini oluşturan bu miras, bozkırdan yükselen bir hikmet çağrısı olarak yaşamaya devam ediyor.