Koloni sürekli küçük streslerle yaşar—hava, nektar kesintisi, parazit baskısı, arıcı müdahalesi… Bunların hepsi normal yüktür. Ama bu yük, koloninin stres eşiğini geçtiği anda tablo değişir.

Eşik aşılınca ne olur?

İlk kırılma nüfusta değil, davranışta başlar:

Aşırı saldırganlık ya da tam tersi donukluk,

Ana arının yumurta deseninde bozulma,

Yavru alanının daralması ama stokların hâlâ durması,

Düzensiz petek, acele kapatma, arıların amaçsız dolaşması,

Bunlar koloni “yoruldum” demeden önce fısıldadığı sinyallerdir.

Sonra formül çalışmaya başlar:

Koloni gücü = Arı nüfusu – Stres

Koloni gücü genellikle koloninin nüfusu ile yorumlanır. Nüfus yerinde olsa bile stres yükseldikçe koloninin etkin gücü düşer.

Her koloninin eşiği aynı mı?

Kesinlikle değil.

Stres eşiğini belirleyen şey:

Genetik altyapı,

Ana arının davranışsal liderliği,

Geçmişte maruz kalınan streslerin toplamı,

Arıcının müdahale sıklığı ve zamanlamasıdır.

Bu yüzden bazı koloniler varroa baskısında dağılırken, bazıları aynı yükü yönetebilir.

Benim bakış açıma göre:

Yüksek stres altında düzenini koruyabilen koloni, ıslah için kullanılacak kıymetli bir hazinedir.

Çünkü stres eşiği yüksek koloni:

Nektarsız dönemde düzeni bozulmaz, kışa girerken nüfusunu koruyan, paniklemeyendir. Kıştan güçlü şekilde çıkabilendir.

Islah Çalışmalarında Stres Eşiğini Kullanımı

1. Aynı koşullarda farklı tepki

Aynı arılıkta, aynı hava, aynı nektar durumu, aynı varroa baskısı, aynı müdahale varken bazı koloniler geri kalıyor veya geriliyorsa sorun çevre değil eşiktir. Bu koloni stresi yönetemiyor demektir.

2. Yavru alanı refleksi (çok kritik)

Stres eşiği düşük koloni, yavruyu erken sonlandırır. Bu bir savunma refleksidir. Stresli koloni risk almak istemez.

3. Ana arı–koloni uyumu bozulur

Stres yükseldiğinde ilk kopan bağ burasıdır.

Belirtiler:

Ana arı var ama yumurta düzensiz,

Süpersedur ana memeleri (özellikle nektarsız dönemde).

Bu koloni “liderle ilerleyemiyorum” demeye başlamıştır.

4. Gereksiz savunma veya tam çökmüşlük

İki uç da aynı şeyin göstergesidir.

Aşırı saldırganlık → panik

Aşırı sakinlik → vazgeçmişlik

Sağlam koloni: kontrollü savunur, müdahale bitince normale döner. Stres eşiği düşük olan normale dönemez.

Nektarsız Dönemde Yapılan En Net Test

Bilinçli ıslahcılar uyguladığı seçilimde stres eşiğini kullanır.

Stres eşiği yüksek koloni:

Yavruyu kontrollü azaltır,

Nüfusunu uzun süre korur,

Sakinliğini kaybetmez.

Stres eşiği düşük koloni:

Ani yavru keser,

Paniğe girip ana değiştirebilir,

Sessizce sönüp gider.

Bilinçli stres testi nedir?

Koloniyi; geri dönüşü olan, kontrollü, zaman sınırlı bir baskıya sokup davranış bütünlüğünü izlemektir.

Zamanlama (en kritik nokta)

Stres testi bollukta yapılmaz.

En doğru dönem: nektarın yeni kesildiği zaman ya da nektarsız dönemin ilk 2–3 haftası.

Koloni hâlâ güçlüdür ama dış destek yoktur. İşte gerçek refleks burada çıkar.

En net test: Hiçbir şey yapmamak

Bazen en sert test budur.

Besleme yapma,

Dengeleme yapma,

Kurtarma refleksini bastır.

14–20 gün izle.

Sağlam koloni: kendini ayarlar, panik üretmez.

Zayıf koloni: ya çöker, ya ana değiştirir ya da nüfus erimeye başlar.

Test sonrası karar

Bilinçli stres testinden sonra affedilmemesi gerekenler:

Panik ana değişimi

Yavruyu tamamen terk

Uzun süreli saldırganlık

Düzensiz koloni davranışı

Bunlar genetik olarak nesillere aktarılmaması gereken özelliklerdir.