Eyüpsultan Camii avlusunda yüzyıllardır yan yana duran iki sembolden biri olan tarihi servi ağacı devrildi. Fatih Sultan Mehmet ve Akşemseddin’in mirası olan bu ağaçların hikayesi, bugün devlet aklı ve toplumsal vicdan üzerine sarsıcı bir muhasebe sunuyor. Peki, bu yıkılış sadece biyolojik bir olay mı, yoksa bir değerler aşınmasının işareti mi?

İki Ağaç, İki Sembol: Güç ve Hikmetin Dengesi

İstanbul’un fethinden sonra Fatih Sultan Mehmet’in emriyle dikilen Çınar, kudreti, devleti ve otoriteyi temsil ederken; Akşemseddin’in tercihi olan Servi, tevazuyu, denetimi ve manevi disiplini simgeliyordu. Osmanlı devlet felsefesinde bu iki ağaç, "çatışmadan birlik üretmenin" canlı birer kanıtıydı.

Çınar Devleti Kurar, Servi Ayakta Tutar

Yazar Tarık Yusuf Uçar’ın analizine göre; Çınar her zaman meydanları, gücü ve görünür olmayı sever. Ancak Servi, "ben"i büyütmeyen, gücü adaletle sınırlayan bir iradenin temsilcisidir. Bugün Çınar’ın (devletin ve kurumların) ayakta kalması, selvinin (hukuk, denetim ve vicdanın) yıkıldığı gerçeğini örtmeye yetmiyor.

Modern Sistemin Temeli: Denge ve Denetim

Yazıda, Amerikan sistemindeki "check and balance" (denge ve denetim) mekanizmasının köklerinin aslında bizim kadim kültürümüzde, Fatih ve Akşemseddin arasındaki o ince çizgide yattığı vurgulanıyor. Servi; hukuku, Sayıştay’ı, yargıyı ve iktidarın sınırlarını temsil ederken; onun yıkılışı, gücün meşruiyet zeminini kaybetme tehlikesine işaret ediyor.

"Selvi Neden Yıkılır?"

Servi ağacı gürültüyle değil, ihmalle yıkılır. "Güç her zaman haklı mıdır?" sorusunun sorulmadığı, denetimin "sonra bakarız" denilerek ötelendiği her an, servinin kökleri biraz daha çürür. Bugün binalar, törenler ve unvanlar (Çınar) ayakta olabilir; ancak servisi devrilmiş bir çınarın gölgesi adalet değil, sadece ağırlık üretir.

Sonuç: Bir Ağaçtan Daha Fazlası

Eyüpsultan’da devrilen o servi, sadece bir tabiat olayı değil, sessiz bir uyarıdır. Devletin bekası, sadece çınarın büyüklüğüyle değil, onu terbiye eden servinin dik duruşuyla mümkündür.